प्रियंकाची झाकली मूठ

0
191

गेला महिनाभर उत्तरप्रदेशातील सत्ताधारी समाजवादी पक्षातील फाटाफुटीचा गाजावाजा झाल्यावर, तिथे भाजपाला यश मिळण्याची सेक्युलर भीती व्यक्त झाली होती. अकस्मात आता तेच जाणकार समाजवादी पक्षाला पुन्हा विधानसभेत यश मिळण्याची गणिते मांडू लागले आहेत. कारण फाटाफुट मागे पडून मुलामयपुत्र अखिलेशने पक्षावर कब्जा मिळवला आहे आणि कॉंग्रेसशी यशस्वी युतीही झालेली आहे. पण नुसती युती त्या दोन पक्षांना उत्तरप्रदेशची सत्ता मिळवून देईल, असा दावा करायची कोणाला हिंमत झालेली नाही. साहजिकच त्या विजयाची शक्यता वर्तवताना काहीतरी चमत्कार घडण्याची हमी देण्याला पर्याय नव्हता. म्हणून तर प्रियंका गांधी याच चमत्कार घडवणार असल्याची पुडी सोडून देण्यात आलेली आहे. गेल्या आठवड्यात होऊ घातलेली युती तुटण्यापासून, ती युती पुन्हा जुळवून आणण्यापर्यंतच्या अनेक बातम्या रंगवल्या गेल्या. अखेरीस प्रियंकामुळेच युती होऊ शकल्याचे सांगण्यात आले. ही युती घडवण्याची प्रियंकाची चतुराई इतका कौतुकाचा विषय झाला आहे की, आता तीच कॉंग्रेसला गाळातून बाहेर काढणार असून, लवकरच मोदी सरकारचा कारभार आटोपेल, अशी चाहुल अनेक राजकीय विश्‍लेषकांना लागली आहे. खरेतर अशीच काहीशी चाहुल पाच वर्षांपूर्वी याच अभ्यासकांना लागलेली होती आणि असेच कौतुक राहुल गांधींच्या चतुराई व कुशलतेचे चाललेले होते. पण निकाल लागले, तेव्हा बघण्यासारखे चेहरे अशाच जाणत्यांचे झालेले होते. कारण राहुल कॉंग्रेसला सत्तेपर्यंत आणू शकले नव्हते, तर पक्ष चौथ्याच क्रमांकावर राहिला होता. यावेळी तशीच काही किमया प्रियंका घडवत असल्याचा जाणत्यांचा साक्षात्कार म्हणूनच समजून घेतला पाहिजे. त्यातला पहिला प्रश्‍न राहुल नालायक असल्याची ही कबुली आहे काय? प्रियंका कॉंग्रेसला सावरणार असेल, तर कॉंग्रेसला बुडवले कोणी?
अनेक भारतीय भाषांमध्ये झाकली मूठ अशी एक म्हण आहे. याचा अर्थ झाकलेल्या मुठीत काय आहे, त्याचा उलगडा सहज होत नसतो. म्हणूनच ती मूठ झाकलेली असेपर्यंतच तिचे कौतुक असते. ती उघडली गेल्यास मोठा भ्रमनिरस होऊ शकत असतो. म्हणून मूठ झाकलेली राहाण्यातच तिची महत्ता कायम असते. प्रियंका गांधी ही अशीच एक झाकलेली मूठ आहे. गेल्या दहा वर्षांत अनेकदा त्या झाकल्या मुठीचे कौतुक अधूनमधून होत राहिले. पण ती मूठ उघडण्याची हिंमत कॉंग्रेसला झाली नाही, की खुद्द प्रियंकानेही कधी आपली मूठ उघडून, त्याचा प्रत्यय कोणाला घडवला नाही. उलट थोरल्या भावाच्या नाकर्तेपणावरचा जालीम उपाय म्हणून प्रियंकाकडे बघितले जावे, असा गोलमाल होत राहिला. काही घराणेनिष्ठ पत्रकार अभ्यासकांना नेहमी प्रियंकामध्ये भविष्यातल्या इंदिराजी दिसत राहिल्या आहेत. मात्र, त्याची चुणूक कधीही दिसली नाही. अमेठी रायबरेली या घरच्या मतदारसंघात ही कन्या गालाला खळी पाडणारे हसून, कॅमेर्‍यासमोर येण्यापलीकडे काहीही करू शकलेली नाही. या दहा वर्षांत अनेक निवडणुका झाल्या, त्यातही कधी या दोन लोकसभा मतदारसंघाची लक्ष्मणरेषा प्रियंकाने ओलांडली नाही. तसे झाले मग राखून ठेवलेला कॉंग्रेसचा हुकमाचा पत्ता, अशी मूठ अधिक आवळून ठेवली गेली. पण मुठीत काय लपलेले आहे त्याची झलक कोणी कधी दाखवली नाही. मात्र मूठ कितीही झाकलेली असली, तरी फटीतून थोडे काही दिसत असते आणि मूठ आवळणारा ते दिसणारे अधिकाधिक झाकायचा आटापिटा करीत असतो. प्रियंकाच्या करिष्म्याचे गोडवे गाणार्‍यांनी आजवर तेच सातत्याने लपवून ठेवलेले आहे. त्यामुळेच प्रियंकाच्या किमयेची थोडी झडती घ्यायला हरकत नसावी. बाकीच्या देशात वा उत्तरप्रदेशात प्रियंका काय चमत्कार करू शकते, ते सोडून द्या. खुद्द अमेठी रायबरेलीत ती काय करू शकली आहे?
लांब जायला नको, गेल्या विधानसभा निवडणुकीत वा इतर वेळी प्रियंकाने सतत त्याच दोन जिल्ह्यात मुक्काम ठोकलेला आहे. तिथे विधानसभेच्या दहा जागा आहेत आणि त्यापैकी किती जागा मुक्काम ठोकल्यावर प्रियंकाने कॉंग्रेसला जिंकून दिलेल्या होत्या. २०१२ मतदानात दहापैकी अवघ्या तीन जागा कॉंग्रेसला जिंकता आल्या. म्हणजे अमेठी रायबरेली या बालेकिल्ल्यातही प्रियंका कॉंग्रेसला सर्व दहा किंवा त्यातल्या निम्मे जागाही जिंकून देऊ शकलेली नव्हती. मग तेव्हा तिचा करिष्मा कोणी डिएक्टीव्हेट केला होता काय? प्रियंकाचे आजवरचे सार्वजनिक दर्शन म्हणजे मूठभर लोकांमध्ये व प्रामुख्याने मुले महिलांच्या घोळक्यात जाऊन गळ्यात हार घालून घेणे, इतकेच राहिले आहे. कुठेतरी त्यांच्याशी संवाद साधायचा आणि पूर्वजांच्या आठवणी सांगायच्या, यापलीकडे या तरुणीला मजल मारता आलेली नाही. तीन वर्षांपूर्वी या बालेकिल्ल्यालाच सुरुंंग लावला गेला, तेव्हा करिष्मा कुठे झोपा काढत होता? गुजरातचा मुख्यमंत्री अमेठीत प्रचाराला आला आणि त्याने स्मृती इराणी नामक उपर्‍या महिलेला राहुल गांधींच्या विरोधात उभे केले. तेव्हा प्रियंकाचा करिष्मा किती चमत्कार घडवू शकला होता? त्यापूर्वी दोन निवडणुका सहजगत्या लाखो मतांच्या फरकाने जिंकणार्‍या राहुलना, मतमोजणीत दोन-तीन फेर्‍या मागे पडावे लागले आणि किरकोळ फरकाने त्यांनी अमेठीची जागा राखलेली होती. तेव्हाही प्रियंका त्याच परिसरात मुक्काम ठोकून होती. आपल्याच बालेकिल्ल्यात मुक्काम ठोकूनही प्रियंका मोदीलाटेत भावाची अब्रू कशीबशी राखू शकली होती. त्यापूर्वी विधानसभेत स्वपक्षाचे दहापैकी पाच-सहा आमदारही निवडून आणू शकलेली नव्हती. यालाच कोणी करिष्मा म्हणणार असेल, तर त्यांनी आपल्या नंदनवनात खुशाल मजा मारावी. कोणाचे काहीही बिघडणार नाही. प्रियंकामुळे काय फरक पडतो, त्याची ही चाहुल आहे.
आणखी एक गोष्ट अशी, की उत्तरप्रदेशात स्वबळावर लढायची सज्जता केलेल्या कॉंग्रेसने सहा महिन्यात त्याचा नाद सोडून दिला. समाजवादी पक्षासमोर लोटांगण घालून २५ टक्के जागा पदरात पाडून घेतल्या. थोडक्यात स्वबळावर लढायची हिंमत गमावून बसलेल्या पक्षाला, आता विस्कटलेल्या समाजवादी पक्षाने ४०३ पैकी १०५ जागा भीक म्हणून सोडल्या आहेत. ती भीक मिळवण्यालाच करिष्मा ठरवण्याची केविलवाणी कसरत निष्ठावान नेते व पत्रकार करीत आहेत. त्यामुळे अखिलेशचे काही बिघडत नाही की भाजपाचे काही बिघडणार नाही. अशा मर्कटलीलांचे उत्तर निकालातून मिळत असते. लोकसभेच्या निकालात ते मिळाले आणि त्यानंतरही मिळत राहिलेले आहे. पण सतत थप्पड खाण्याची सवय लागलेल्यांना असल्या बाष्कळ बडबडी करण्याखेरीजही पर्याय नसतो. त्यामुळे त्यांनी प्रियंकाच्या करिष्म्याचे ढोल जरूर वाजवावेत. पण त्यातून ही झाकली मूठ अखेर उघडली जाणार आहे, याचा विसर पडता कामा नये. इथेही आता प्रियंकाच्या तथाकथित करिष्म्याने कॉंग्रेस ५० जागा जिंकू शकली तरी खूप आहे. समाजवादी पक्षाच्या कुबड्या आणि प्रियंकाच्या करिष्म्यानेही तितक्या जागा जिंकता आल्या नाहीत, तर आजवर झाकून ठेवलेल्या मुठीचे रहस्य जगाला कळणार असून, उरलासुरला हुकमाचा पत्ताही निकालात निघणार आहे. राहुलचे अपयश जगाने बघितलेलेच आहे. प्रियंकाही किमया करू शकली नाही, तर नेहरू खानदान पक्षाला यश मिळवून देऊ शकत नाही, यावर कायमचे शिक्कामोर्तब होऊन जाईल. कॉंग्रेसमुक्त भारत सोडून द्या. निदान एका खानदानाच्या गुलामीतून कॉंग्रेस पक्षाला तरी मुक्ती नक्की मिळून जाईल. किंबहुना तसेच होणार आहे. कारण प्रियंकाच्या करिष्म्याचा फुगा जितका मोठा व अधिक फुगवला जाईल, तितका लवकर फुटण्याची शक्यता अधिक आहे. कारण झाकली मूठ झाकलेली असेपर्यंतच मोलाची असते.

• भाऊ तोरसेकर